İçeriğe geç

TAKVİMLER ve TÂRİH ÇEVİRME İLE İLGİLİ BİR HATIRLATMA

 

Mevzû’ “Târih” ve “Târihçe” ile ilgili olunca Hicrî-kamerî, Hicrî-şemsî, Rûmî-Jülyen, Rûmî-Gregoryen, Mîlâdî-Jülyen, Mîlâdî-Gregoryen, … gibi tâbirlerle karşılaşmak kaçınılmaz oluyor…  

Burada Rûmî Takvim bilgilerimizi kısaca hatırlamakla yetineceğiz. Çünki, târih çevirme yanlışları en fazla buralarda yapılıyor..

JÜLYEN ESASLI RÛMÎ TAKVİM: 13 Mart 1840-28 Şubat 1917

13 Mart 1840 Mîlâdî-Gregoryen (1 Mart 1840 Mîlâdî-Jülyen) târih karşılığı olarak, 1 Mart 1256 (9 Muharrem 1256) târîhi ile başlamış, 15 Şubat 1332 (28 Şubat 1917) gün bitimine kadar, yılbaşı, 1 Mart; ve günleri de, Mîlâdîye göre 12 (28 Şubat 1900 ve öncesi) veyâ 13 gün (1 Mart 1900 ve sonrası) geri olarak devâm etmiştir.

Uzun yılların verdiği alışkanlıklar dolayısıyle, yürürlükten kaldırıldıktan sonra da îtibârını sürdüren Jülyen esaslı Rûmî târihler, bugün de bâzı takvimlerde, gazete ve dergilerde gösterilmektedir.  

 

Rûmî-Jülyen Târihlerin Mîlâdîye Çevrilmesi: 1 Mart 1256-15 Şubat 1332 (13 Mart 1840-28 şubat 1917)

Târih çevirmelerinde dikkat edilmesi gereken önemli bir husus: Mîlâdî takvimlerde yılbaşı 1 Kânûnisânî (1 Ocak) iken J. Rûmî takvimde 1 Mart’tır..

(a)- Rûmî 28 Şubat 1315 (12 Mart 1900) ve öncesi târihler: 

Gün sayısına 12 eklenerek Mîlâdî ay ve gün, 584 [Rûmî 19-20 K.evvel – 28/29 Şubat (Mîlâdî 1 Ocak – 12/13 Mart)] arası için 585] eklenerek Mîlâdî yıl bulunur.

 

Örnekler:

24 Kânûnievvel 1293’ün Mîlâdî kaşılığı:

(24 K.evvel + 12 = 5 Ocak

1293 R. + 585 = 1878)

5 Ocak 1878

28 Şubat 1293’ün Mîlâdî kaşılığı:

(28 Şubat + 12 = 12 Mart

1293 + 585 = 1878)

12 Mart 1878

 

(b)- Rûmî 29 Şubat 1315 (13 Mart 1900) ve sonrası târihler:

Gün sayısına 13 eklenerek Mîlâdî ay ve gün, 584 [Rûmî 19 K.evvel-28/29 Şubat (Mîlâdî 1 Ocak–13/14 Mart) arası için 585] eklenerek Mîlâdî yıl bulunur.

Örnekler:

 31 Mart 1325 Otuzbir Mart Hâdisesi

(31 Mart + 13 = 13 Nîsan

1325 + 584 = 1909)

13 Nisan 1909

 

19 Şubat 1331 Bedîüzzamân’ın Ruslara esir düşmesi

(19 Şubat + 13 = 3 Mart

1331 + 585 = 1916)

3 Mart 1916

 

GREGORYEN ESÂSLI RÛMÎ TAKVİM: 1 Mart 1917-31 Aralık 1925 

15 Şubat 1332 Rûmî-Jülyen târîhini 1 Mart 1333 Rûmî-Gregoryen târîhi (1 Mart 1917) tâkip etmiş, böylece Mîlâdî-Gregoryen Takvimle aradaki gün farkı sıfırlanmıştır. 1333; 10 ay devâm etmiş, 1334 Rûmî yılı, 1918 Mîlâdî yılı ile ayni günde başlamış, 31 Kânûnievvel 1341 (31 Aralık 1925) sonuna kadar (8 sene 10 ay) mer’iyette kalmıştır.

 

Rûmî-Gregorien Târihlerin Mîlâdîye Çevrilmesi: 1 Mart 1333-31 K.evvel 1341 (1 Mart 1917-31 Aralık 1925) 

Ay ve gün farkı yok!. Yılı bulmak için sâdece, Rûmî seneye 584 eklenecek.

 

Örnekler: 

Bedîüzzamân’ın Vatana Avdet Belgesi [1]: 17 Haziran 1334 (17 Haziran 1918)

TBMM’de “Hoşgeldin Merâsimi” ile karşılanması [2] : 9 Teşrînisânî 1338 (9 Kasım 1922).

 

Not:

Târihlerin birbirine çevrilmelerinde, basılı Târih Çevirme kılavuzlarından faydalanılabileceği gibi 31 Kânûnievvel 1341 (31 Aralık 1925)’e kadarki târihler için internet imkânları ile de sağlıklı sonuçlara ulaşılabilmektedir:

*http://www.ttk.gov.tr/genel/tarih-cevirme-kilavuzu/ (Erişim Târîhi: 23.09.2020).

*https://www.osmanlicagazeteler.org/TarihCevir.php?calendar=miladi&day=12&month=3&year=1878 (Erişim Târîhi: 23.09.2020).

 

Mülâhazât:

TTK’nın Târih Çevirme Kılavuzuna R. 1341 sonrası bir târih girdiğinizde şöyle bir açıklama ile karşılaşıyorsunuz:   

Web sayfasından ileti

Rumi takvim R. 26 Kanunuevvel 1341 (26 Aralık 1925) tarihinden sonra yürürlükden kaldırılmıştır. R. 1333 yılından sonra, Miladi takvim ile Rumi takvim arasındaki gün ve ay farklılıkları kaldırılmış olduğu için bu tarihleri çevirmek pratik olarak da anlamlı değildir.(Sadece girdiğiniz tarihe 584 yıl eklemeniz yeterli olacaktır.)!

Kanâatimce; bu ileti, programın yetersizliğinin îlânıdır.. Şöyle ki:

1) Rûmî takvimin yürürlükten kaldırılma târîhi 1 Kânûnisânî 1342 (1926) îtibâriyledir. (İletide verilen, kānûnun çıkış târîhi olmalıdır.)

2) R. Gregoryen takvim resmî olarak 1 Mart 1333 (1917) ile 31 K.evvel 1341 (1925) dışında kullanılmadığına göre R. 1341 sonrası için (Sadece girdiğiniz tarihe 584 yıl eklemeniz yeterli olacaktır.) yönlendirmesi ne derece anlamlı ve bilimseldir?..

Osmanlıca Gazeteler Tarih Çevirme programı da bu esasa göre tertip edilmiş: R. 1341 sonrası târihleri R. Gregoryen karşılığı olarak veriyor!

Diyânet İşleri de ayni yoldan yürümüş..

3) Mîlâdî takvime resmen geçildikten sonra gayriresmî olarak halkın kullandığı ve bugün bile bâzı takvimlerde, gazete ve degilerde gösterilen Rûmî târihlerin Rûmî Jülyen esaslı olduğu dikkate alınarak 1341 (1925) sonrası için programın yeniden düzenlenmesi faydalılığını artıracaktır.

 

Bilâl TUNÇ

 

DİPNOTLAR:

[1]: Bedîüzzamân Saîd Nursî; Târihçe-i Hayâtı, Eserleri, Meslek ve Meşrebi, Doğuş Ltd. Şirketi Matbaası, Ankara, 1958, s.72.

[2]: TBMM Zabıt Cerîdesi, 135. İctimâ‘, 9.11.1338.

 

 

 

2 Yorum

  1. Hüseyin CAN Hüseyin CAN

    Bilal abi Allah razı olsun.Özellikle Risale-i Nur okuyanlar için çok gerekli bilgiler.Kolaylıklar diliyorum inşaallah.

  2. Allah râzı olsun Hüseyin Can Kardeşim.. Müsbet, menfî görüşlerinizi beklerim.
    On seneden evvelki bu çalışmada yanlışlar olmuş. Yeni farkettim.. Düzelttim…

Hüseyin CAN için bir cevap yazın Cevabı iptal et

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir